URO-DYN
Medyczne Centrum Diagnostyki Urodynamicznej

Siedziba placówki

URO-DYN

URO-DYN

ul. Wiśniowa 36
02-520 Warszawa
tel.: 22 646 36 77
tel.: 22 849 45 44
fax: 22 646 36 79
mail: gidian[@]urodyn.med.pl

Biuletyn nr 2

Pęcherz neurogenny - klasyfikacja i mianownictwo

Grzegorz Paruszkiewicz

Teurogenna dysfunkcja dolnych dróg moczowych lub inaczej pęcherz neurogenny jest wynikiem wad wrodzonych, schorzeń oraz urazów układu nerwowego powodujących uszkodzenie ośrodków regulujących czynność pęcherza i cewki moczowej lub przerwanie ciągłości szlaków nerwowych. Do najczęstszych przyczyn można między innymi zaliczyć : wady dysraficzne (przepuklina oponow o-rdzeniowa, tłuszczak okolicy lędźwiowo-krzvżowej), zespół zakotwiczenia struny grzbietowej (tethered cord syndrom), zapalenia, urazy, guzy rdzenia kręgowego oraz mózgu, mózgowe porażenie dziecięce, choroby demielinizacyjne, metaboliczne, Choroba Parkinsona, niedorozwój lub brak kości krzyżowej, operacje w obrębie miednicy małej.

Pomimo stałego postępu w diagnostyce i leczeniu pacjentów z pęcherzem neurogennym, zagadnienie to stanowi nadal bardzo poważny problem dla lekarzy wielu specjalności. u pacjentów z pęcherzem neurogennym zgłaszających się do lekarza celem leczenia jest nie tylko uzyskanie poprawy w utrzymaniu moczu, ale przede wszystkim niedopuszczenie do uszkodzenia górnych dróg moczowych. Istnieje kilka podziałów neurogennych zaburzeń mikcji. Ciągłe modyfikacje mają na celu ułatwienie postawienia precyzyjnego rozpoznania i tym samym wyboru najlepszej metody leczenia.

Do niedawna był najczęściej stosowany podział wg Borsa i Halda. Autorzy oparli swoją klasyfikację na określeniu rodzaju zaburzeń w obrębie dolnych dróg moczowych w zależności od poziomu uszkodzenia układu nerwowego. Wyróżniali następujące rodzaje pęcherzy neurogennych:
  • pęcherz moczowy automatyczny spowodowany uszkodzeniem górnego neuronu ruchomego (całkowite uszkodzenie powyżej poziomu Th6),
  • pęcherz moczowy niepohamowany spowodowany częściowym uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego poniżej poziomu Th16,
  • pęcherz moczowy autonomiczny - uszkodzenie dolnego neuronu ruchowego,
  • pęcherz moczowy atoniczny związany z uszkodzeniem dolnego neuronu trzewno-ruchowego i czuciowego (uszkodzenie obwodowe),
  • pęcherz moczowy hipotoniczny - uszkodzenie mieszane: górny neuron czuciowo-ruchowy i dolny neuron trzewno-ruchowy,
  • pęcherz moczowy hipertoniczny - .również uszkodzenie o typie mieszanym, górny neuron trzewno-ruchowy i dolny neuron czuciowo-ruchowy.
Jednak ze względu na różnorodność typów uszkodzenia, postaci mieszane oraz nie pełno objawowe, podział ten okazał się niepraktyczny. Ponadto ten sam poziom uszkodzenia układu nerwowego nie zawsze powoduje tego samego typu zaburzenia neurogenne czynności dolnych dróg moczowych u różnych pacjentów. Stąd powstała konieczność uproszczenia podziału pęcherzy neurogennych. Założenie opierało się na podziale odnoszącym się do dolnych dróg moczowych, jako na docelowej części organizmu, wymagającej leczenia zaburzonej czynności. Dolne drogi moczowe składają się w tym podziale z dwóch elementów mięśniowych: wypieracz i zwieracz. Uszkodzenie układu nerwowego może powodować porażenie mięśni wiotkie lub spastyczne. Na podstawie badania urodynamicznego można wyróżnić cztery typy pęcherza neurogennego.
  • typ I - wiotki wypieracz, spastyczny zwieracz,
  • typ II - wiotki wypieracz, wiotki zwieracz,
  • typ III - spastyczny wypieracz, spastyczny zwieracz,
  • typ IV - spastyczny wypieracz, wiotki zwieracz.
Schematyczny podział przedstawia rysunek 1.



Poszczególne rodzaje pęcherzy neurogennych na podstawie badania urodynamicznego należy określić zgodnie z przyjętym przez Komitet Standaryzacji ICS mianownictwem następująco:
  • typ i - arefleksja wypieracza z przeszkodą podpęcherzową,
  • typ II - arefleksja wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej,
  • typ III - hiperrefleksja wypieracza z przeszkodą podpęcherzową,
  • typ IV- hiperrefleksja wypieracza bez przeszkody podpęcherzowej.


Arefleksja oznacza brak czynności skurczowej wypieracza, natomiast hiperrefleksja - obecność skurczów spontanicznych wypieracza w fazie gromadzenia moczu w pęcherzu. Przeszkoda podpęcherzowa może być anatomiczna (np. zwężenie cewki moczowej, uchyłki cewki) lub czynnościowa (dyssynergia wypieraczowo-zwieraczowa, czyli brak prawidłowej relaksacji zwieracza cewki moczowej podczas mikcji). Do określenia stopnia przeszkody podpęcherzowej służy pomiar ciśnienia śródpęcherzowego w trakcie wycieku moczu. Jeżeli wyciek moczu jest spowodowany skurczem wypieracza lub biernym pokonaniem oporu cewkowego (zwykle związanego z obniżoną podatnością ściany pęcherza), to wtedy mówimy o Detnusor Leak Point Pressure - LPP. Natomiast, gdy podczas badania cystometrycznego nie dochodzi do samoistnego wycieku moczu, wtedy stosuje się testy prowokacyjne w postaci kaszlu (Cough Leak Point Pressure) lub tłoczni brzusznej (Valsalva Leak Point Pressure). Jako wartość graniczną świadczącą o obecności przeszkody podpęcherzowej przyjmuje się ciśnienie przekraczające 40 cm H2O.

Zaletą omawianego podziału opartego na wyniku badania urodynamicznego jest możliwość ustalenia stopnia ryzyka uszkodzenia górnych dróg moczowych, wyboru metody leczenia na podstawie bezpośredniej oceny stanu dolnych dróg moczowych oraz rokowania odnośnie trzymania moczu.

Aby nie dopuścić do powstania zmian w obrębie górnych dróg moczowych i zakażeń układu moczowego, leczenie u pacjentów z typem i pęcherza neurogennego polega na ułatwieniu odprowadzenia moczu z pęcherza. Preferowaną metodą jest cewnikowanie przerywane.

Typ II pęcherza neurogennego nie stanowi zagrożenia dla czynności górnych dróg moczowych. Pacjenci wymagają okresowych badań kontrolnych, aby nie przeoczyć zmiany na bardziej niekorzystny typ pęcherza. Natomiast poprawę w trzymaniu moczu można uzyskać, stosując różnorodne operacje zwiększające ciśnienie śródcewkowe.

Typ III ma najbardziej niekorzystne rokowanie, jeżeli chodzi o zmiany w górnych drogach moczowych. u pacjentów konieczne jest wczesne wdrożenie leczenia, które ma na celu niedopuszczenie do powstania wtórnych zmian w obrębie górnych dróg moczowych. Leczenie zachowawcze polega na podawaniu leków mających za zadanie zmniejszenie hiperrefleksji wypieracza i obniżenie ciśnienia śródpęcherzowego oraz zwiększenie pojemności pęcherza moczowego. Dodatkowo u tych pacjentów należy zadbać o ułatwienie opróżniania pęcherza. Celem takiego postępowania jest uzyskanie zmiany typu III na typ i neurogennych zaburzeń mikcji. Jeżeli metody leczenia zachowawczego nie dają oczekiwanego efektu, pacjenci z tej grupy wymagają leczenia chirurgicznego (zwiększenie pojemności pęcherza i obniżenie ciśnienia śródpęcherzowego).

Ostatni IV typ pęcherza neurogennego jest również niekorzystny. w tych przypadkach w wyniku przerostu ściany wypieracza istnieje ryzyko powstania wodonercza, a ponadto rokowanie odnośnie trzymania moczu jest niepomyślne. Pacjenci z tego typu pęcherzem neurogennym są przeważnie kwalifikowani do leczenia operacyjnego.

W następnym numerze "Wiadomości Urodynamicznych" będzie przedstawiona diagnostyka pęcherza neurogennego i omówione metody leczenia neurogennej dysfunkcji dolnych dróg moczowych.
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 
 
© 2002 - 2014 Medyczne Centrum Diagnostyki Urodynamicznej URO-DYN
2002 created by: JSK Internet
2014 modified by: PetS